LA LLINGUA LLÏONESA

La rialidá llinguística de Llión ye de desconocencia dafeichu nun sólu fuera del País, sinón ente los propios llïoneses.

El feichu de que'l Llïonés nun seya una llingua ouficial nel Estáu Hespañol, nin siquier reconocida cumu tala, pon-y torgas a esta conocencia. D'outru llau, el nun tar la reivindicación llinguística arreyada a un movimientu políticu fuerte nel entamu, la carencia d'autogoviernu de Llión, y la situación d'ocupación alministrativa que sufre pur parte de Castiella, fizu que la Llingua Llïonesa tuviera ausente nos cabeiros años de tolos de los foros u taban presentes las outras llinguas minorizadas d'Europa.

La Llingua Llïonesa fálase, amás de d'en Llión (Provincias de Llión, Zamora, Las Arribes) y territorios baixu alministración Pertuesa de Miranda del Douru, (ú ye cooficial xunta'l Pertués). Las suas llendas xiográficas son al Ueste el Gallegu-pertués y al sur y al Este'l castellán.

El Llïonés ye una llingua románica que naz direutamente del llatín, mesmu que'l pertués,catalán, francés, castellán ou rumán. Fou formánduse nel territoriu nel qu'agora se fala cuna implantación del llatín trayíu pulos romanos culos aportes de las llinguas prerromanas que se falaban nel territoriu los astures.

La Llingua Llïonesa ye la llingua propia de Llión. Quier dicire, que fou la llingua que se configuróu dientru'l territoriu llïonés y la que falaban los nuesos antepasaos. El castellán llegóu dempués, a partir del sieglu XIV, sobru tou de la manu de funcionarios y mandatarios que l'alministración central unviaba pa ocupare puestos de poder políticu y eclesiáticu.

Pasu ente pasu, nun procesu d'aculturación nel qu'entá tamos guei, el castellán va faciénduse la llingua de la documentación ouficial y de cultura, pasandu a ser un elementu diferenciador de clas: la más baxa sigi calteniendu la Llingua Llïonesa, y la más alta, inda que conoz el Llïonés, entama a falar castellán, que conlleva más prestixu y poder. El falante llïonés va ser, en tolos casos, analfabetu na sua llingua nun intentu d'esprestixala y esterminala.

Nas escuelas deprendese-ys el castellán a los neños, independientemente de la sua fala materna, nun procesu aculturizador qu'anguañu se caltién y se fomenta. El llïonés sólu se deprende en cursos impartíos pur asociaciones en defensa de la Llingua nas provincias del País Llïonés.

De tolos xeitos, magar la presión baxu la que ta la nuesa llingua, entá queden dellos cientos de miles de falantes (55.000 falantes maternos según las últimas encuestas) y bastantes llïoneses tienen déficits nel usu de la llingua castellana.